در این مقاله میخوانید:
احتمالا شما هم هنگام مراجعه به متخصصین سلامت روان اغلب با این سوال مواجه میشوید که فرق روانشناس و روانپزشک چیست؟ کدام یک میتواند بهتر به شما کمک کند؟ علیرغم جدا بودن این دو حوزه از یکدیگر، شباهت زیادی میان آنها وجود دارد. برای مثال هم روانشناس و هم روانپزشک در حوزه تشخیص و درمان بیماریهایی مانند افسردگی، وسواس، اضطراب و … فعالیت میکنند.
همچنین ابعاد مختلف روان و نحوه اثرگذاری آن بر رفتار و تندرستی را مورد بررسی قرار میدهند. اگر چه با داشتن چند فرق اساسی، راهکارهای درمانی متفاوتی ارائه میدهند. برای مثال روانشناس و روانپزشک از نظر تخصص و تحصیلات کاملا با یکدیگر فرق دارند. در این مقاله همراه ما باشید تا با فرق روانشناس و روانپزشک بیشتر آشنا شوید.
روانپزشک کیست؟
روانپزشک میتواند به درمان مشکلات جدی و اختلالات روانی شدید کمک کند؛ زیرا توانایی تجویز دارو دارد. البته معمولا برای ارائه یک برنامه درمانی کامل و جامع، با دیگر متخصصین سلامت روان مانند روانشناسها همکاری میکند. برای مثال در درمان اختلالات اضطرابی و وسواس، مصرف دارو به تنهایی نمیتواند کمککننده باشد.
در این شرایط فرد با مراجعه به بهترین مرکز مشاوره میتواند به جای نادیده گرفتن مشکلات، ریشه آنها را پیدا و مسائل را با خودش حل کند. با این حال یک سری اختلالات شدید روانی هم وجود دارد که روانشناس به تنهایی نمیتواند برای درمان آنها کافی باشد. به همین دلیل ابتدا فرد به روانپزشک ارجاع داده میشود تا بیماری او با دارو کنترل شود. سپس باید با مراجعه به تراپیست و روانشناس، از درمانهای مبتنی بر گفتگو استفاده کرد. بهطور کلی مهمترین وظایف روانپزشک عبارتند از:
- تشخیص اختلالات روانی با تمرکز به جنبههای جسمی و روانی
- تجویز داروهای روانپزشکی با هدف درمان اختلالات روانی
- نظارت بر عوارض جانبی داروها و تنظیم دوز مصرفی
- مدیریت بستری بیماران در مراکز درمانی در صورت نیاز
- ارائه درمانهای فیزیکی مانند الکتروشوک (ECT) در موارد خاص
- همکاری با روانشناسان برای ارائه درمان ترکیبی
روانشناس کیست؟
معمولا افرادی که با بیماریهای مربوط به حوزه روان درگیر هستند، در انتخاب روانشناس یا روانپزشک دچار تردید میشوند؛ اما این دو تخصص با وجود شباهتها، تفاوتهای اساسی با یکدیگر دارند. روانشناس کسی است که با استفاده از تکنیکهای مبتنی بر گفتگو، باعث بهبود وضعیت روانی و افزایش کیفیت زندگی فرد میشود. همچنین در تشخیص مشکلات روانی چالشهای عاطفی مراجعین، تخصص دارد. بنابراین مهمترین فرق روانشناس و روانپزشک به وظایف و مسئولیتهای آنها مربوط میشود.
به طور کلی وظایف روانشناس عبارتند از:
- ارائه مشاوره در زمینه فردی، خانوادگی، شغلی، تحصیلی، ازدواج و …
- ارائه خدمات روانشناختی به کودکان، نوجوانان و بزرگسالان
- انجام پژوهشهای علمی و برگزاری کارگاهها و دورههای آموزشی در حوزه سلامت روان
- آموزش مهارتهای کنترل خشم، مقابله با استرس، بهبود روابط فردی و …
- انجام مصاحبه و آزمونهای روانشناختی برای ارزیابی و تشخیص اختلالات روانی
- رواندرمانی با استفاده از رویکردهای مختلف از جمله روایت درمانی، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، رفتار درمانی شناختی
5 فرق روانشناس و روانپزشک
خیلی از افراد به اشتباه واژههای روانشناس و روانپزشک را به جای یکدیگر استفاده میکنند؛ در حالی که این دو با تفاوتهای مهم و اساسی در تخصص، تحصیلات، روشهای درمان و … با یکدیگر فرق دارند. در ادامه مهمترین تفاوتهای روانشناس و روانپزشک از جنبههای مختلف را بررسی کردیم:
از نظر تحصیلات
روانشناس و روانپزشک هر دو نحوه عملکرد مغز و تاثیر عواطف و احساسات انسان روی تفکر فرد را بررسی میکنند. همچنین این توانایی را دارند که اختلالات روانی مانند اضطراب یا افسردگی را درمان کنند.
هر دو متخصص با گذراندن دورههای آموزشی طولانی، برای کار به دریافت پروانه نیاز دارند. البته مهمترین فرق روانشناس و روانپزشک این است که روانپزشکان در دانشکده پزشکی تحصیل میکنند؛ یعنی ابتدا در حوزه پزشکی عمومی درس میخوانند و بعد به مدت 4 سال در زمینه تشخیص و درمان اختلالات روانی آموزش میبینند. بنابراین با درک درست از ارتباط میان اختلالات ذهن و جسم، مشکلات سلامت روان را از بیماریهای دیگر تشخیص میدهند.
معمولا روانپزشکها تجربه کار با بیماران مختلف از جمله کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به اختلالات رفتاری یا بیماریهای حاد روانی را دارند. در مقابل روانشناسان با تحصیل در دانشکده روانشناسی، دورههای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را میگذرانند.
روانشناسها تاریخچه مشکلات روانشناختی، عوامل موثر بر رشد شخصیت، رفتار انسان و … را مطالعه میکنند. همچنین برای آمادگی به شروع کار باید بتوانند اختلالات روانی و عاطفی را در شرایط مختلف تشخیص دهند.
از نظر تخصص
روانشناسی برای درمان اختلالات خفیف سلامت روان مانند تروما، اضطراب، افسردگی و … ایدهآل است؛ زیرا در این روش از مداخلات غیر پزشکی، برای بهبود خلقوخو و تغییر الگوهای فکری مراجعین استفاده میشود. در مقابل روانپزشک در حوزه درمان مشکلات جدی سلامت روان تخصص دارد و میتواند با تجویز دارو، مشکلاتی مانند اختلال دو قطبی، اسکیزوفرنی و … را کنترل کند. همچنین بیمار را از نحوه مصرف و عوارض جانبی مصرف داروهای ضد روان پریشی آگاه میکند و در صورت نیاز دوز آنها را تغییر میدهد.
از نظر روشهای درمان
میتوان گفت مهمترین فرق روانشناس و روانپزشک مربوط به استفاده از روشهای درمانی متفاوت است. روانشناسی، گفتگو محور و خدمات روانپزشکی، دارو محور است. بنابراین رویکرد درمانی این دو متخصص برای رفع بیماریهای روحی و روانی با یکدیگر فرق دارد.
روانپزشک به عنوان یک متخصص در حوزه پزشکی، بیشتر جنبههای بیولوژیکی و شیمیایی اختلالات را بررسی میکند. همچنین میتواند ارتباط مشکلات روحی – روانی با اختلالات بیولوژیکی را مورد مطالعه قرار دهد. با توجه به قابل کنترل بودن اختلالاتی مانند اضطراب و افسردگی، اختلال بیش فعالی – کم توجهی، دوقطبی، اسکیزوفرنی و … با دارو، مراجعه به روانپزشک میتواند کمککننده باشد.
در این شرایط، روانپزشک با تجویز داروهای ضد روان پریشی، آرام بخش، تثبیتکنندههای خلق و … بیماری را تحت کنترل در میآورد. همچنین در روانپزشکی ممکن است از درمانهای دیگری مانند الکتروشوک (ECT) یا تحریک مغناطیسی مغز (TMS) هم استفاده شود. ضمن اینکه روانپزشک در صورت نیاز با ارجاع بیمار به روانشناس، در کنار دارو درمانی از تکنیکهای روان درمانی هم کمک میگیرد.
روانشناس در اولین جلسه روان درمانی، درباره علائم مراجع و مدت زمان شروع آنها سوالاتی میپرسد. همچنین سابقه خواندگی بیمار را بررسی میکند و در نهایت مشکل او را تشخیص میدهد. در واقع روانشناسی، مطالعه ذهن، رفتار و احساسات است. بنابراین در این حوزه برای کمک به بهبود مشکلات روانی، از روشهای غیر دارویی و رویکردهای مرتبط با اختلال بیمار استفاده میشود. روند رواندرمانی هم نسبت به دارودرمانی طولانیتر است.
به طور خلاصه میتوان گفت مهمترین فرق روانشناس و روانپزشک این است که روانشناس اگرچه تخصص زیادی در روان درمانی و انجام تستهای روانشناختی دارد، اما پزشک نبوده و نمیتواند نسخه بنویسد. در این حوزه اغلب از روشهایی مانند درمان شناختی – رفتاری برای کمک به اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی استفاده میشود.
از نظر بیماریهای قابل درمان
مشابه تفاوتهای تراپیست و روانشناس، فرق روانشناس و روانپزشک به روشهای درمانی آنها هم مربوط میشود. در هر دو حوزه اختلالات روانی مشترک با رویکرد درمانی متفاوت، بهبود پیدا میکنند. با این حال روانپزشکها بیشتر به درمان اختلالات روانی شدید از جمله دوقطبی، اسکیزوفرنی، اختلالات سوء مصرف مواد مخدر و ماری جوانا، اختلال خواب شدید و اختلالات استرس پس از سانحه (PTSD) میپردازند. در حالی که روانشناسها اضطراب، استرس، افسردگی خفیف تا متوسط، وسواس فکری، اختلالات شخصیت، اختلالات مربوط به روابط میان فردی و … را درمان میکنند.
از نظر فرایند ارجاع
با توجه به اینکه برقراری ارتباط با روانپزشک ممکن است برای بیمار کمی سخت باشد، بیشتر افراد ترجیح میدهند برای رفع نگرانیهای مربوط به سلامت روان خود به مشاور یا روانشناس مراجعه کنند. مراجعه به روانشناس تا زمانی که تشخیص جدی به شما داده نشده کاملا منطقی است؛ اما اگر روانشناس بفهمد که نمیتواند به مراجع کمک کند، او را به روانپزشک ارجاع میدهد.
روانپزشک و روانشناس در چه شرایطی همکاری دارند؟
با توجه به تقاضای بالای مردم برای دریافت خدمات روانپزشکی، بسیاری از پزشکان متخصص این حوزه با روانشناسان همکاری میکنند. تا مطمئن شوند که بیماران نیازمند به روانپزشک، از خدمات درمانی متخصص اعصاب و روان بهرهمند میشوند. بسیاری از روانشناسها هم از طریق همکاری با روانپزشک، برای بهبود برخی از اختلالات حاد از داروها استفاده میکنند.
ویژگیهای بهترین روانشناس یا روانپزشک
یک روانشناس و روانپزشک خوب باید از ویژگی همدلی برخوردار بوده و مهارتهای ارتباطی قوی داشته باشند. همچنین باید بتوانند اطلاعات پیچیده و تخصصی را به زبان ساده بیان کنند. از طرفی با خصوصیاتی مانند صبر و مهربانی میتوانند یک رابطه درمانی مثبت ایجاد کنند و اعتماد بیماران خود را به دست بیاورند.
بهطور کلی بهترین روانشناس و روانپزشک با احترام به فرهنگهای مختلف باید یک تشخیص دقیق ارائه دهند و متناسب با آن برنامه درمانی مناسب را پیگیری کنند. همچنین باید به یادگیری مادام العمر و به روز کردن روشهای درمانی خود متعهد باشند.
روانشناس یا روانپزشک؛ کدام یک بهتر است؟
اکنون که با فرق روانشناس و روانپزشک آشنا شدیم شاید این سوال برایتان پیش آمده باشد که کدام بهتر است؟ انتخاب بین این دو متخصص به نیازها و شرایط خاص هر فرد بستگی دارد. روانشناسی و روانپزشکی با نقاط قوت و مزایای بسیار، به درمان اختلالات روانی طیف خفیف تا شدید میپردازند.
بنابراین افراد بهتر است برای دریافت نتیجه مطلوب از ترکیب خدمات روانشناسی و روانپزشکی کمک بگیرند. برای مثال افرادی که برای بهبود علائم خود دارو مصرف میکنند، با مراجعه به روانشناس میتوانند الگوهای فکری غلط و رفتارهای ناسالم خود را تغییر دهند.
سخن پایانی
در این مقاله ضمن بررسی فرق روانشناس و روانپزشک با وظایف و مسئولیتهای هر کدام آشنا شدیم. روانشناس با استفاده از روشهای مبتنی بر گفتگو به تحلیل رفتار و درمانهای غیردارویی میپردازد. در مقابل روانپزشک با استفاده از دارودرمانی و مداخلات پزشکی، اختلالات روانی را درمان میکند. انتخاب درست میان این دو متخصص به نوع مشکل و نیاز مراجع بستگی دارد. البته در بیشتر موارد دریافت خدمات ترکیبی موثرتر است.
اگر هنوز هم درباره فرق روانشناس و روانپزشک سوالاتی دارید، میتوانید در بخش دیدگاه همین صفحه بنویسید تا شما را راهنمایی کنیم. همچنین در صورت نیاز به مراجعه به یک روانشناس، میتوانید از طریق تماس با ما نوبت بگیرید و با متخصصان ما در بهترین کلینیک روانشناسی نیاوران برای حل مشکلات خود گفتگو کنید.
سوالات متداول
در صورت بروز هر گونه مشکل ابتدا به روانشناس مراجعه کنید. سپس در صورت نیاز به مصرف دارو به روانپزشک ارجاع داده میشوید.
افراد مبتلا به اختلالات شدید روانی از جمله دوقطبی، اسکیزوفرنی، مشکلات خواب، اعتیاد، افکار خودکشی و … به روانپزشک احتیاج دارند.
روانپزشک اختلالات روانی را تشخیص میدهد و درمان میکند؛ اما متخصص اعصاب و روان به تشخیص و درمان اختلالات عملکردی مغز و سیستم عصبی به ویژه اختلالات دارای علائم فیزیکی میپردازد.
رشته مشاوره بیشتر مربوط به ارائه همفکری و مشورت است؛ اما روانشناسی روی تشخیص، آسیبشناسی و درمان اختلالات روانی تمرکز دارد.
بدون دیدگاه